Tips

Bruxisme

Het zijn drukke tijden, iedereen ervaart wel eens stress, zij het bewust of onbewust. We krijgen er allemaal wel  mee te maken. Soms kan dit leiden tot chronische nekklachten, die ondanks therapie, medicatie, kinesist, osteopaat enz telkens opnieuw de kop opsteken. Dikwijls worden deze klachten onderhouden door een onderliggende oorzaak, namelijk tandenknarsen of tandenklemmen (Bruxisme).

Tandenknarsen of klemmen doen we meestal onbewust maar kan grote gevolgen hebben zowel voor de tanden, het kaakgewricht, de kauwspieren en zelfs uw nek- en schouderspieren.

Wat is bruxisme?

Bruxisme is een verzamelnaam voor tandenknarsen en tandenklemmen. Het komt voor zowel bij volwassene als bij kinderen, maar is meestal maar een tijdelijk fenomeen. Hoewel de klachten jaren kunnen aanhouden maar meestal wel met ups en downs.

Bij het tandenknarsen worden de tanden met grote kracht over elkaar geschoven wat een vervelend geluid opwekt dat best wel luid kan zijn. Tandenknarsen gebeurt meestal 's nachts. De tandenknarser is er zich dikwijls niet van bewust, de bedpartner des te meer. Uitzonderlijk kan het ook overdag voorkomen, als een tik bij stress of concentratie. En dan meestal bij kinderen.

Tandenklemmen is de tanden op elkaar klemmen, al dan niet met grote kracht. Voortdurend de tanden op elkaar houden wordt ook al gedefinieerd als klemmen want in rust raken de tanden elkaar niet. (De lippen zijn gesloten maar er is altijd 1 à 2 mm tussen de tanden) Als je dit leest en jezelf erop betrapt dat je tanden elkaar raken, ben je al aan 't klemmen. Veel mensen doen dit onbewust overdag maar 's nachts kan ook. Maar tijdens de slaap is de kracht waarmee geklemd wordt meestal groter.

Klachten

Tandenklemmen of knarsen lijkt onschuldig maar kan een hele reeks van symptomen veroorzaken. Ons kauwapparaat is toch gemaakt om te kauwen en te bijten? Het probleem zit hem in de duur en de langdurige spanning op het gewricht en de kauwspieren. Deze zijn gemaakt om korstondig en met tussenpauzen te functioneren; dus alleen tijdens het eten. Als we de hele dag onze tanden op elkaar houden of dagelijks kauwgom kauwen zelfs met een schijnbaar kleine kracht, raakt het syteem overbelast. Of als je de hele nacht hebt liggen knarsen, zijn je kauwspieren 's morgens even vermoeid als je benen na een marathon.

  • Voortijdige slijtage van de tanden: Vooral bij knarsen maar ook bij klemmen kunnen zo'n grote krachten ontwikkeld worden dat er stukjes glazuur van de tanden afspringen. Soms zijn slijtfacetten te zien op de kauwvlakken. Breuken van vullingen of zelfs breuken van tandknobbels komen vaak voor. Knarsen of klemmen kan het glazuur zelfs volledig weggesleten zijn, zeker in combinatie met zure dranken (frisdrank, sportdrank,..) en zuur voedsel (vinaigrette, yoghurt, citrusvruchten,...) Dit kan zeer nefast zijn voor de tanden want het glazuur is de harde buitenlaag van de tanden. Eens de glazuurlaag niet meer aanwezig is gaat de slijtage veel sneller en dringt een herstel door middel van composiet of porseleinen kronen zich op.
  • Een tweede nadelig gevolg van het verdwijnen van het glazuur is overgevoeligheid. De tanden worden heel gevoelig voor koud en warm maar soms ook voor zuur en/of zoet.
  • Kaakgewrichtsklachten: Pijn thv het kaakgewricht (net voor het oor) kan wijzen op een ontsteking van het kaakgewricht ten gevolge van een overbelasting. In extreme gevallen kan dit zelfs gepaard gaan met een beperkte mondopening. Een veel voorkomend fenomeen van een overbelast kaakgewricht is een knappend gewricht: Bij openen en/of sluiten van de mond is een knappend geluid hoorbaar. Dit is meestal niet pijnlijk maar is zeer vervelend, ook voor de omgeving zodat sommige mensen zelfs niet meer buitenshuis durven gaan eten uit vrees voor vreemde blikken.

De gevolgen ter hoogte van de spieren kunnen zijn:

  • vergroting van de kauwspieren: het typisch beeld van een 'vierkante' kaak (doet mij altijd denken aan boybuilders),
  • vermoeidheid van de spieren; Dit kan leiden tot hoofdpijn, pijn tijdens het kauwen van voedsel of zelfs vermoeidheid en spannning van de nekspieren.
  • Een ontsteking van de aanhechting van de kauwspieren of tendinitis is meestal het gevolg van een relatief  kortere periode van klemmen ten gevolge van stress. Dit geeft vooral pijnklachten bij bijten of gevoeligheid bij koude. Deze symptomen lijken op de pijnklachten van een klassieke tandpijn maar bij nader onderzoek en eventueel ook een radiografie wordt er dikwijls geen oorzakelijke cariës gevonden.

Bovendien worden nog enkele vagere klachten gerelateerd aan knarsen of klemmen: hoofdpijn, oorpijn, slapeloosheid, vermoeidheid en zoals al aangehaald ook nek- en schouderklachten.

Oorzaken en behandeling

De oorzaken liggen dikwijls niet in de mond of de kaken. Al kunnen er meestal wel wat aanpassingen gebeuren om de ernst van de klachten te verlichten. Eerst en vooral dient elke andere mogelijke oorzaak ter hoogte van de tanden uitgesloten te worden.

In de literatuur wordt tandenknarsen omschreven als een slaapstoornis met als voornaamste spanning stress. Voor de juiste diagnose moet je je al wenden naar een gespecialiseerd slaapcentrum. Factoren als roken, alcoholgebruik of drugsgebruik hebben een stimulerend effect. Ik denk dat we het fenomeen stress hier wel in de ruime zin van het woord moeten zien. Bij stress denken we in eerste instanties aan de werkdruk maar het kan ook te maken hebben met een verwerking van emoties (bijvoorbeeld bij een overlijden, of een andere ingrijpende gebeurtenis zoals een scheiding) of zelfs praktische beslommeringen zoals een verhuis of financiële problemen...

Tandenknarsen bij kinderen: Veel ouders maken zich zorgen over het knarsen van hun kind. Het kind heeft hier meestal weinig last van en meestal is het ook van voorbijgaande aard. (Ze groeien er meestal uit tijdens het wisselen van de tanden). Bij kinderen is het altijd moeilijk de vinger op de wonde te leggen. Jonge kinderen doen op één dag heel veel indrukken op, bovendien leren ze ook elke dag wel iets. Dit moet 's nachts allemaal verwerkt worden en dat kan gepaard gaan met knarsen. Dit hoeft niet altijd zorgwekkend te zijn maar hoort bij het opgroeien. Zorg voor een rustige omgeving en voldoende slaap voor uw kind. Indien u toch de indruk hebt dat er meer aan de hand is, raad ik u aan gespecialiseerde hulp te zoeken.

De eerste stap in de behandeling is de bewustwording. Ga eens bij uzelf onderzoeken wanneer u het meest last hebt; Is dat al bij het opstaan dat uw kaken stijf aanvoelen of uw kauwspieren vermoeid zijn? Of heeft u er vooral last van na de drukte, op het eind van de dag wanneer u eindelijk kan ontspannen en voor de TV ploft en dan komt de pijn opzetten. Dit is een teken dat u uw kauwsysteem tevel overbelast hebt gedurende de dag. Ga dan op onderzoek wanneer u het doet en probeer u zelf erop te betrappen wanneer u uw tanden op elkaar heeft. Is dat in de file of druk verkeer; wanneer u op de computer werkt of net wanneer u zich concentreert... Het ligt bij iedereen anders! Controleer bij het slapen gaan of u uw tanden al niet op voorhand op elkaar heeft staan, klaar in de startblokken om te gaan knarsen zodra u in slaap gedommeld bent.

De tweede stap is de bewuste ontspanning. Zodra u weet wat uw gewoontes zijn en wanneer u meestal klemt of knarst, kan u op die momenten er op letten om bewust te ontspannen.

  • Als u zich erop betrapt in de auto, ga dan tijdens het rijden 'gekkebekketrekken' om daarna uw kaak bewust onstpannen te laten hangen (u hoeft daarvoor niet uw mond open te laten hangen: de lippen ontspannen op elkaar en de tanden NIET op elkaar)
  • Heeft u vooral last van nachtelijk tandenknarsen: let er dan op dat u al niet uw tanden op elkaar heeft geklemd als u uw hoofd op uw kussen legt. Doe bewust enkele ademhalingsoefeningen: bijvoorbeeld buikademhalingen waarbij u evenveel tellen inademt door de neus en evenveel tellen uitademt door de mond.
  • Heeft u de gewoonte van een kauwgom in de mond te nemen, vervang deze dan door een (suikervrije) verfrissende zuigtablet en concentreer u op de smaak(verandering) en vorm(verandering) van uw muntje om zo in concentratie te ontspannen.

Bij hevige pijn kan medicatie in de vorm van ontstekingsremmers of spierontspanners tijdelijk beterschap brengen. Maar ook hier telt dat voorkomen altijd beter is dan genezing en ik raad altijd op zoek te gaan naar de oorzaken of fout gewoontes om die te kunnen aanpakken.

Bij de meeste patiënten die zich ervan bewust zijn en erop letten, verdwijnt het grootste deel van de klachten spontaan. Wanneer u echter lijdt aan nachtelijk bruxisme dat niet kan verholpen worden door middel van ontspanningsoefeningen. Is het soms aangewezen een opbeetplaat te maken. Dit is een kunststofplaat die over de tanden past en zo de tanden beschermt tegen slijtage maar door zijn dikte er ook voor zorgt dat het gewricht in een ontspannen positie komt en de kauwspieren niet hun maximale kracht kunnen uitoefenen. Veel van mijn patiënten kunnen zelfs niet meer zonder slapen want dan hebben ze de volgende dag zeker last.

Indien u meerdere kiezen verloren heeft, kan het aangewezen zijn deze te vervangen om meer steun te geven aan uw kaak achteraan. En zo zijn er nog wel enkele kleine aanpassingen die uw tandarts kan doen om uw klachten te verminderen, maar daarvoor vraagt u best persoonlijk advies bij uw tandarts. Want dit is een probleem dat zich voor iedere patiënt anders manifesteert en een persoonlijke aanpak vereist.

 

 

 

 

Bruxisme